ಅಲೆಮಾರಿ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳು ಮತ್ತು ವಿಮುಕ್ತ (ಡಿನೋಟಿಫೈಡ್) ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೬೦ ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಐದು ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಒಟ್ಟು ೩೧೫ ಅಲೆಮಾರಿ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳು ಮತ್ತು ೧೯೮ ವಿಮುಕ್ತ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳಿವೆ. ಅಲೆಮಾರಿ ಪಶುಪಾಲಕ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ವಿಭಾಗವನ್ನು ವಿಮುಕ್ತ ಜಾತಿಗಳು ಅಥವಾ 'ಮುಕ್ತ / ವಿಮೋಚನೆಗೊಂಡ ಜಾತಿಗಳು' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಇವರನ್ನು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಾದ 'ಅಪರಾಧಿ ಬುಡಕಟ್ಟು ಕಾಯ್ದೆ' (ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಟ್ರೈಬ್ಸ್ ಆಕ್ಟ್) ೧೮೭೧ ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ, ಈ ಕಾಯಿದೆಯನ್ನು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ೧೯೫೨ ರಲ್ಲಿ ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿತು. ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಈ ಜನರನ್ನು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಂದರ್ಭಗಳಿಂದಾಗಿ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗಳು ಅಥವಾ "ಅಲೆಮಾರಿ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳು" ಎಂದು ಪಟ್ಟಿಮಾಡಲಾಗಿದೆ. " ವಿಮುಕ್ತ ", "ಅಲೆಮಾರಿ" ಅಥವಾ "ಅರೆ ಅಲೆಮಾರಿ" ಎಂದು ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಿದ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೀಸಲಾತಿಗೆ ಅರ್ಹವಾಗಿವೆ. ಇಂತಹ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ೨೦೦೫ ರಲ್ಲಿ ವಿಮುಕ್ತ, ಅಲೆಮಾರಿ ಮತ್ತು ಅರೆ ಅಲೆಮಾರಿ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳಿಗಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆಯೋಗವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. == ಸಹ ನೋಡಿ == ವಿಮುಕ್ತ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳು ಅಲೆಮಾರಿಗಳು ಅಲೆಮಾರಿ ಜನರು ಜನರು == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == ಡಿನೋಟಿಫೈಡ್, ಅಲೆಮಾರಿ ಮತ್ತು ಅರೆ ಅಲೆಮಾರಿ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆಯೋಗ, ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಸಬಲೀಕರಣ ಸಚಿವಾಲಯದ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್ "ಜೈಸಲ್ಮೇರ್ ಅಯೋ! ಗೇಟ್‌ವೇ ಆಫ್ ದಿ ಜಿಪ್ಸಿಗಳು" ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಅಲೆಮಾರಿ ಜೀವನದ ಜೀವನಶೈಲಿ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯದ ಮೇಲೆ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಹಾವಾಡಿಗರು, ಕಥೆ ಹೇಳುವವರು, ಸಂಗೀತಗಾರರು, ಕಲಾವಿದರು ಮತ್ತು ಕಮ್ಮಾರರ ಗುಂಪು ಥಾರ್ ಮರುಭೂಮಿಯ ಮೂಲಕ ಜೈಸಲ್ಮೇರ್‌ಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟರು.